شنبه, 5 اسفند 1396 :: Saturday, 24 February 2018
کد خبر: 129311

انقلابی اسلامی و پیشرفت علم و فناوری

انقلاب اسلامی و نیل به استقلال، ایران را در مسیر پیشرفت هایی قرار داد که پیش از آن هرگز گمان آن هم نمی رفت. مهمترین پیشرفت های علمی ایران اسلامی در آینه آمارهای داخلی و خارجی را مشاهده خواهید کرد.
انقلابی اسلامی و پیشرفت علم و فناوری به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

مهمترین دست آورد انقلاب اسلامی ایران یا به طور کل هدف اصلی آن رسیدن به استقلال بود. به استقلال رسیدن ایران اسلامی مسیر سخت و مشکلی بود که با همت مردم ایران به سادگی طی شد. مشکلاتی هم که بر سر راه بود که بیشتر آن ناشی از فشارهای خارجی می شد و در ایجاد محدودیت برای ایران خلاصه، به خودی خود دست آوردهایی را برای نیل به توسعه برای کشور عزیزمان داشت.

ايران مهد علم و تمدن به شمار مي رفت و طاغوت به وابستگي اش فرا مي خواند تا فاصله عقب ماندگي اش دوچندان شود. ايران وابسته در آن ايام توهم تمدن و قدرت منطقه بودن را آناليز مي كرد و متوجه خلأهاي موجود نبود و هرگز تصور نمي كرد وابستگي تا چه اندازه برايش مهلك خواهد بود.

پیشرفت هایی که در سال های بعد از انقلاب در میهن ما رخ داد همه و همه به دستان مردم غیور تحت رهبری ولایت فقیه محقق شده است. یکی از این پیشرفت ها که به طور مستقیم ماحصل استقلال ایران است، رسیدن به ترازهای علمی و فناوری بومی است که شاخص های بین المللی گواه این مدعا هستند. در گزارشی که مطالعه می کنید به خلاصه ای از این دست آوردها اشاره خواهیم کرد.

 

 

وضعیت علم و فناوری قبل و بعد از انقلاب

در سی و نه سالی که از پیروزی انقلاب اسلامی می گذرد کشور پیشرفت های چشمگیری را  در حوزه علم و فناوری داشته و رتبه های مناسبی را در برخی زمینه ها در جهان کسب نموده است. از جمله این پیشرفت ها می توان به افزایش میزان تولیدات علمی، پیشرفت  در حوزه های فناوری نانو، سلول های بنیادی، فناوری هسته ای، حوزه هوافضا و حوزه داروهای پزشکی اشاره نمود.

بعد از انقلاب همه روزه شاهد نوآوري و خلاقيت هاي جوانان و پژوهشگران ايراني در رشته هاي علوم پايه، علوم انساني و ديگر زمينه هاي علمي هستيم. هر ساله نوآوران و نخبگان ايراني در المپيادهاي علمي بين المللي نظير رياضي و فيزيك و شيمي و بيولوژي و نجوم و غيره شركت مي كنند و در رقابت با محققان كشورهاي پيشرفته به مقامات برتر جهاني نايل مي شود.

عقب‌ماندگی علمی و فناوری کشور ایران در دوران قبل از انقلاب، برای ایرانیان با سابقه فرهنگی و تمدنی بسیار آزاردهنده بود. غلبه بر این عقب‌ماندگی، عبور از مرزهای دانش و دستیابی به پیشرفته‌ترین فناوری‌ها با هدف ایجاد تمدن نوین اسلامی، از آرمان‌های انقلاب اسلامی است. در سال‌های گذشته رهبر فرزانه انقلاب اسلامی، با تمرکز بر روی تولید علم در ایران و مطرح نمودن موضعاتی چون جنبش نرم‌افزاری و جهاد علمی، زمینه‌های خوبی را برای پیش‌رفت در عرصه علوم وفنون نوین در کشور فراهم ساختند. پیش‌رفت‌های علمی و دستیابی جمهوری اسلامی به برخی از فناوری‌های نوین در سال‌های اخیر، به‌گونه‌ای حیرت‌انگیز است که غربی‌ها به شدت نگران شده و یکی علل تشدید فشارهای آنان بر ایران با بهانه‌هایی از جمله موضوع هسته‌ای، تلاش می‌کنند تا جلوی پیشرفت‌های ایران را بگیرند. شاخص‌های زیر می‌تواند تا حدودی نمایشگر این پیش‌رفت‌ها باشد.

قبل از انقلاب اسلامی، نزدیک به 70 درصد بزرگسالان کشور بی‌سواد بودند و کم‌تر از 40 درصد کودکان می‌توانستند به مدرسه بروند، اکنون رقم باسوادی در کشور به عدد 100 درصدی در حال نزدیک شدن است. نهضت سوادآموزی با توجه به تاکید ارزش علم در اسلام، یکی از اقدامات بسیار خوب نظام جمهوری اسلامی در ایران بود. بزرگسالان بی‌سوادی از طریق همین نهضت سوادآموزی، موفق شدند پا به عرصه تحصیلات تکمیلی نهاده و با کسب تخصص‌ها و مهارت‌هایی زندگی خود را متحول سازند.

در دوران قبل از انقلاب اسلامی، تعداد 154 هزار دانشجو در تعداد محدودی دانشگاه یا مراکز آموزش عالی و آن هم در چند کلان‌شهر کشور تحصیل می‌کردند. اکنون تعداد 119 دانشگاه و مرکز آموزش عالی دولتی، 28 مرکز آموزش عالی وابسته به دستگاه‌های اجرایی، 295 دانشگاه غیرانتفاعی، 550 دانشگاه پیام نور، 385 دانشگاه آزاد اسلامی، 739 مرکز آموزش عالی علمی و کاربردی، 274 مرکز آموزش فنی حرفه‌ای و تربیت عملم در کشور فعال بوده و در این دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی، بیش از 4 میلیون دانشجو به تحصیل اشتغال دارند.

 

 

جایگاه ایران در رشد علم و فناوری

جمهوری اسلامی ایران در بین 25 کشور برتر تولید کننده کمیت علم دنیا حائز رتبه نخست رشد کمیت تولید علم دنیا شده است. براساس پایگاه آی.اس.آی 85 درصد از علم دنیا توسط همین 25 کشور تولید می شود.

در سال های2011 ،2012 ، 2013 ، 2014 و 2015 میلادی تعداد مدارک ثبت شده برای جمهوری اسلامی به ترتیب برابر با 29085 ،30652 ، 31142، 33174، 37986 و 43292 مورد است و بنابراین میزان رشد علمی در سال های 2012 ، 2013 ، 2014 ، 2015 و 2016 نسبت به سال قبل از آن به ترتیب برابر با 5.2 ( پنج ممیز دو دهم) ، 1.6 (یک ممیز شش دهم) ، 6.5 ( شش ممیز نیم)، 14.5 ( چهارده ممیز نیم) و 14 درصد است. بدین ترتیب جمهوری اسلامی ایران در 2 سال اخیر بالاترین میزان رشد کمیت تولید علم را در طول پنج سال گذشته داشته است.
براساس پایگاه استنادی آی.اس.آی، در سال های2013، 2014 ، 2015 و 2016 میلادی میزان سهم ایران از کمیت تولید علم دنیا نیز به ترتیب برابر با 1.33 ( یک ممیز سی و سه )، 1.38( یک ممیز سی و هشت) ، 1.48( یک ممیز چهل و هشت) و 1.77 ( یک ممیز هفتاد و هفت) درصد بوده که از این نظر نیز رشد نسبتا مناسبی داشته به طوری که در سال 2016 میلادی بالاترین سهم تولید علم را درطول 15 سال اخیر داشته است.

جمهوری اسلامی ایران از نظر کمیت تولید علم در سال 2016 میلادی تا این تاریخ رتبه 17 دنیا را دارد که این رتبه برای اولین بار در طول 6 سال گذشته بوده است. همچنین در سال 2015 میلادی ایران رتبه 19 را داشت و بدین ترتیب درسال 2016 میلادی نسبت به سال قبل 2 رتبه ارتقا داشته است.

برای بررسی میزان پیشرفت یا پسرفت هر پروسه ای، مقایسه نقطه به نقطه با پایه علمی یکی از بهترین شاخص هاست. میزان تحولات صورت گرفته از انقلاب اسلامی تا امروز در بخش آموزش و دانشگاه با چند آیتم مهم قابل مشاهده است. با دسته بندی آیتم ها می توان چنین برداشت کرد که با در   نظر گرفتن جمعیت حدود سی و سه میلیونی ایران در سال 57 که امروز به هشتادویک میلیون رسیده است پیشرفت سه برابری در بیشتر زمینه ها یک انتظار طبیعی باشد اما با دسته بندی شاخص های همسان در بخش آموزش به نتایجی قابل توجهی رسیدیم.

اگرچه آمار تفکیکی دقیقی از میزان دانشجویان در دوره انقلاب 57 در دست نیست اما بر طبق داده های منتشر شده در مرکز ملی آمار تعداد دانش آموزان از حدود هفت میلیون به بیش از سیزده میلیون نفر رسیده است البته باید توجه داشت که بیشتر تراکم جمعیتی ایران در دوره جوانان 20 تا 35 سال   است و بر همین اساس رشد ملموس در بخش دانشجویی خواهد بود. در این بخش نیز طبق آماری که وزیر علوم و معاونت علمی رئیس جمهور به آمار تقریبی نزدیک به هم اشاره نموده اند و در معاونت پژوهش های وزارت علوم نیز موجود است مجموع تعداد دانشجویان ایرانی داخل و خارج در دوره انقلاب حدود 175هزار نفر بوده که طبق گفته های سورنا ستاری در برنامه دست خط شبکه یک در حال حاضر بیش از 4میلیون و 700هزار دانشجوی ایرانی در داخل و خارج از کشور در حال تحصیل هستند یعنی رشدی حدود 27 برابر.

در بخش مقایسه نهادهای علمی هم رشد متوازنی صورت نگرفته اگرچه حداقل رشد سه درصدی حفظ شده است اما باتوجه به رشد علم و دانش در جهان انتظار بجایی است که در برخی نهادهای علمی رشدی چندین برابر داشته باشیم و حتی با ایجاد نهادهای علمی جدید متناسب به علم روز دنیا مواجه شویم. تعداد محققان و پروژه های تحقیقاتی بر طبق داده های مرکز ملی آمار رشد سه برابری را شاهد است اما در بخش تعداد دانشگاه ها و مقاله های علمی در سطح جهان رشد چندین برابری را می بینیم با لحاظ اینکه برخی نهادها مانند پارک های علم و فناوری از جمله مراکزی است بر حسب مقتضیات پیشرفت های علم و تکنولوژی در سطح جهان ایجاد شده است.

بدین ترتیب با مقایسه ای بر پایه اسناد معتبر در جهت روند رشد و توسعه علمی ایران در دو نقطه سال های 57 و 96 می توان شاهد رشدی فراتر از استاندارد مورد انتظار باتوجه به رشد جمعیت بود. حال اگر وقوع انقلاب سال 57 را در نظر بگیریم که بسیاری از ساختارهای جامعه را در هم ریخته بود و ساختن این زیربناها پروسه ای زمان بر است باید منصفانه قضاوت کنیم و از انگیزه پیشرفتی که «مک کللند» نظریه پرداز رشد و توسعه آن را یکی از شاخص های عقب ماندگی کشورهای جهان سوم می داند در نزد ایرانیان پرده برداری کنیم که این کشور توانسته است خود را از میان گرده جهان سوم جدا کند اما بحران هایی همچون جنگ تحمیلی و فشارهای جهانی سرعت این رشد و توسعه را کمتر از میزان تلاش ایرانیان کرده است. اگر واقع گرایانه به هشت سال جنگ تحمیلی و هزینه های آن بر پیکره نظام علمی ایران بنگریم باید یقین بدانیم که اگر جنگ و فشارهای جهانی بر ایران اسلامی نبود هم اکنون ایران اسلامی بر تارک علم و توسعه در جهان می درخشید و یکی از کشورهای توسعه یافته جهان بود.

 

 

رتبه نخست منطقه در زمینه علم فضا

هم اکنون از نظر رتبه علمی در منطقه نخست و در دنیا یازدهم هستیم. این مهم در ۱۰ ساله نخست فعالیتهای سازمان فضایی اتفاق افتاد و نشانگر اقتدار بود. ما جزء معدود کشورهایی هستیم که توانستیم ماهواره های تحقیقاتی را طراحی، تولید و پرتاب کنیم و در مدار قرار دهیم.

امروز در حوزه تولیدات علمی فضا در منطقه رتبه اول را دارا هستیم لیکن در حوزه کاربردی های فناوری فضایی نیازمند تحول و تجدید نظر هستیم چراکه حوزه فضا می تواند در ایجاد اشتغال نیز نقش موثری داشته باشد.

 

 

جایگاه ایران در علم نانو

بر اساس آمارهای منتشر شده از سوی وب‌او ساینس (Web Of Science) ایران تا پایان دسامبر سال 2017 با انتشار 8 هزار و 791 توانسته است رتبه چهارم جهانی را از آن خود کند، ضمن آنکه ایران همچنین با تولید 40 درصد علم نانو بیشترین سهم تولید این علم را در میان کشورهای اسلامی دارد.

بر اساس چشم‌انداز بیست‌ساله کشور (1404-1384) جمهوری اسلامی ایران کشوری توسعه یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه، با هویت اسلامی و انقلابی، الهام بخش در جهان اسام و با تعامل سازنده و مؤثر در روابط بین‌الملل تصویر شده است. در دوره 10 ساله اول توسعه فناوری نانو در کشور برای حرکت در راستای این چشم انداز گام‌هایی برداشته شد و تمامی تلاش‌ها بر این پایه استوار بود که الگویی از حرکت علمی و جهادی هدفمند و برنامه‌ریزی شده ارائه شود.

الگویی که مقام معظم رهبری بعد از بازدید از دستاوردهای کشور در فناوری نانو، مشخصه‌های بارز و عوامل موفقیت آن را  "وجود برنامه خوب"، "ثبات در مدیریت"، "اهتمام به فرهنگ سازی و "گفتمان سازی"، "تمرکز یک مجموعه علاقه‌مند و دلسوز و بامعرفت به کار بر روی یک نقطه خاص" و "دوری از انگیزه‌های سیاسی" دانسته‌اند.

سند 10 ساله دوم پیشرفت فناوری نانو از سال 1394 تا 1404 بر اساس ارزیابی‌های انجام شده از نحوه اجرای سند 10 ساله اول و بازخوردهای حاصل از اجرای آن و همچنین بر اساس رویکردها و سیاست‌های جدید در توسعه علم و فناوری، تدوین شده است.

ستاد توسعه فناوری نانو علاوه بر تجهیز 78 آزماشگاه دانش آموزی نانو در سراسر کشور برنامه ریزی برای تجهیز 400 آزمایشگاه دیگر را در دستور کار دارد. تجهیز و راه اندازی این آزماشگاه با حمایت 40 درصدی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، 30 درصدی وزارت آموزش و پرورش و 30 درصدی ستاد توسعه فناوری نانو بوده است.

علاوه بر آن این ستاد همچنین با راه اندازی شبکه آزمایشگاهی فناوری فناوری نانو 1660 تجهیز در 80 دانشگاه و مرکز تحقیقاتی نصب کرده است. براین اساس 153 تجهیز آزمایشگاهی ساخت 47 شرکت ایرانی در این آزمایشگاه‌ها به بهره برداری رسید.

بر اساس آمارهای منتشر شده از سوی وب‌او ساینس (Web Of Science) ایران تا پایان دسامبر سال 2017 با انتشار 8 هزار و 791 توانسته است رتبه چهارم جهانی را از آن خود کند.

آمارها نشان می‌دهد قاره آسیا و اقیانوسیه سهم 53 درصدی در تولید علم جهانی نانو را بر عهده دارد و بعد از آن قاره اروپا قرار داد که سهم 28 درصدی تولید علم در دنیا را در اختیار دارد.

ایران همچنین با تولید 40 درصد علم نانو بیشترین سهم تولید این علم را در میان کشورهای اسلامی دارد. بعد از ایران کشور عربستان با 13 درصد، ترکیه با 11 درصد و مالزی با 9 درصد قرار دارد.

 

 

مهمترین دستاوردهای حوزه نانو

در حوزه فناوری سلامت و بهداشت 27 شرکت فناوری مشغول به فعالیت هستند که با استفاده از فناوری نانو موفق به ارتقا محصولات این حوزه شدند. تولید کیت‌های تشخیص سرطان، دستمال کاغذی آنتی باکتریال، ماده ضد عفونی کننده با عنوان "سیلوسپت"، ماسک‌های تنفسی برای جذب بیشتر ریزگردها از جمله دستاوردهای این حوزه است.

داروی ضد سرطان "سنادوکسوزوم" با هدف قرار دادن موتورهای سرطانی از جمله دستاوردهای محققان در حوزه نانو است. کاهش عوارض جانبی، پایین بودن قیمت نسبت به نمونه‌های مشابه از جمله مزیت‌های رقابتی این دارو به شمار می‌رود.

علاوه بر آن پژوهشگران با استفاده از ماده اصلی زردچوبه با عنوان "کورکومین" دارویی با عنوان "سیناکورکومین" عرضه کردند. این دارو ضد التهاب مفاصل، بهبود عملکرد کبد چرب، رقیق کننده خون و ضد التهاب رود است.

دستیابی به فرمولاسیون و تولید داروی "پاکلینب" از دیگر دستاوردهای محققان حوزه نانو است که با هدف درمان سرطان‌های پستان، ریه و پانکراس پیشرفته تولید شد. کاهش زمان دوره استفاده و کاهش میزان سمیت و فعالیت ضد توموری بیشتر از جمله مزایای این دارو اعلام شده است

در بخش کاربردهای فناوری نانو در حوزه ساخت و ساز 25 شرکت مشغول به فعالیت هستند که از جمله دستاوردهای آنها می‌توان به تولید لوله‌های بی‌صدا، کاشی‌های آنتی باکتریال، شیشه‌های جاذب اشعه فرابنفش، لوله‌های مستحکم، بتن سبک و پوشش‌های سخت دکوراتیو اشاره کرد.

علاوه بر آن 44 شرکت در زمینه تولید نانو مواد مشغول به فعالیت هستند که محصولاتی چون نانو کلوئید نقره، نانو امولاسیون، پودر سیلیس، آلومینا به عنوان کاتالیست، ایروژل با کاربرد عایق صوت و حرارت و گرانول را عرضه کرده‌اند.

هفت شرکت فناور در حوزه آب و انرژی نیز با دستیابی به دانش فنی فناوری اسموز معکوس برای حذف انواع آلاینده‌ها از آب، الکترودیالیز برای حذف نمک از آب و نانو کویتاسیون برای حذف فلزات سنگین نیترات و آرسنیک از آب محصولاتی وارد بازار کرده‌اند.

فیلتر خودرو با کارایی و جذب بالاتر گرد و غبار، پلی پروپیلین با استحکام فیزیکی و مکانیکی بالاتر، سره جوش با ویژگی هدایت حرارتی و الکتریکی بهتر، روغن موتور با ویژگی کاهش اصطکاک قطعات موتور و نانو کولانت به عنوان مبدل حرارتی رادیاتور از جمله دستاوردهای 4 شرکت فناوری در حوزه خودرو است.

9 شرکت نیز با عرضه محصولاتی چون فناوری پاستوریزاسیون سرد برای شیر و آب میوه، نایلون‌های مقاوم، ساچت جاذب اتیلن برای افزایش ماندگاری بالاتر میوه و سبزیجات و کود گیاهی،‌فناوری نانو را وارد حوزه کشاورزی و صنایع غذایی کردند.

47 شرکت نیز موفق به طراحی و ساخت تجهیزات آزمایشگاهی شدند. ﻣﯿﮑﺮوﺳﮑﻮپ روﺑﺸﯽ ﻧﯿﺮوی اﺗﻤﯽ (AFM)، میکروسکوپ تونلی روبشی (STM)، اسپکترومتر، دستگاه طیف سنجی مرئی و فرابنفش, UV-Vis، دستگاه لایه نشان چرخشی (Spin Coater) کروماتوگرفی و سونیکاتور (هموژنایزر) از جمله دستاوردهای این شرکت‌ها در این زمینه است.

8 شرکت فناوری در حوزه تجهیزات صنعتی نانو محصولاتی چون دستگاه پوشش‌دهی به روش PVD برای پوشش دکوراتیو رنگی و دستگاه پلاسما سرد برای آب گریز و آب دوست کردن سطوح را عرضه کردند.

بعد از دستیابی محققان به دانش فنی ساخت دستگاه الکتروریسی، خط تولید صنعتی نانو الیاف در کشور راه اندازی شد. نانو الیاف‌های تولید شده در تولید فیلترهای نیروگاهی و خودرویی و ماسک‌های تنفسی کاربرد دارد. این دستگاه به کشور کره جنوبی صادر شده ضمن آنکه خط تولید مشترک نیز در مالزی راه اندازی شده است.

انتهای پیام
اتاق خبر انتها

افزودن دیدگاه جدید

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
x