يكشنبه, 26 آذر 1396 :: Sunday, 17 December 2017
کد خبر: 117259

به مناسبت روز بزرگداشت امامِ غزل

وقتی از شعرای پارسی نام نیکی در خاطرمان به جای مانده است نه به خاطر الفبای کنار هم چیده شده است؛ بلکه به خاطر آنچیزی است که از درون شاعر آن کلمات را کنار هم آورده.
به مناسبت روز بزرگداشت امامِ غزل به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

مشهور است که امروز در خانه هر ایرانی یک دیوان حافظ یافت می‌شود. ایرانیان طبق رسوم قدیمی خود در روزهای عید ملی یا مذهبی نظیر نوروز بر سر سفره هفت‌سین، و یا شب یلدا، با کتاب حافظ فال می‌گیرند. برای این کار، یک نفر از بزرگان خانواده یا کسی که بتواند شعر را به خوبی بخواند یا کسی که دیگران معتقدند به اصطلاح خوب فال می‌گیرد ابتدا نیت می‌کند، یعنی در دل آرزویی می‌کند. سپس به طور تصادفی صفحه‌ای را از کتاب حافظ می‌گشاید و با صدای بلند شروع به خواندن می‌کند. کسانی که ایمان مذهبی داشته باشند هنگام فال گرفتن فاتحه‌ای می‌خوانند و سپس کتاب حافظ را می‌بوسند، آنگاه با ذکر اورادی آن را می‌گشایند و فال خود را می‌خوانند.

 

"من دو شباهت مى‌یابم بین شعر امروز كشورمان و شعر فارسىِ یك دوره‌ى دویست ساله‌ى بسیار مهم و برجسته، یعنى دوره‌ى رواج و شكوفائى سبك هندى؛ كه از اواسط قرن دهم تا اواسط قرن دوازدهم، شعر سبك هندى رواج داشته و گسترش پیدا كرده و اوج گرفته. من اول این را عرض بكنم كه آن دوره‌ى دویست ساله از بعضى از جهات در همه‌ى ادوار تاریخ شعرى ما بى‌نظیر است. نه اینكه بخواهیم قدر شعراى قصیده‌سراى قرنهاى چهارم و پنجم و ششم یا غزلسراهاى قرن هفتم و هشتم را ندیده بگیریم؛ نه، در جاى خودش، قدر و ارزش و بزرگترى آنها محفوظ است؛ لیكن این دویست سال جزو قطعات بسیار درخشان تاریخ شعر فارسى است."

آنچه در بالا خواندید بیانات گوهر بار رهبر معظم انقلاب در جمع شعرا و در سال 1390 بود که حتما برای همه شعرای جوان و معاصر دلگرمی محسوب می شود. اینکه رهبری وزن شعر امروز را در سطح دوره سعدی و حافظ میدانند برای همه دست به قلم های امروز یک روحیه مضاعف به حساب می آید.

 

شعر در اصل، بُروز اندیشه‌هاى شاعر، احساسات شاعر، دلتنگى‌هاى شاعر، حرفهاى شاعر و گفتنى‌هاى شاعر است. خداى متعال قدرتى به شاعر عطا میکند و عطا کرده است که بتواند با ترکیب حروف و کلمات و با موسیقى متناسب، در لباس شیوایى و اثرگذارى، افکار خودش را، نظرات خودش را، احساسات خودش را، دلتنگى‌هاى خودش را بیان کند، شعر این است. بنابراین در درجه‌ى اوّل، کارکرد شعر این است که پاسخى است به آن نیاز درونى شاعر؛ یک زایش معنوى است از شاعر که میتواند مفاهیمى را، معارفى را، حقایقى را منعکس کند از درون خود و بیرون بفرستد؛ دلتنگى‌هاى خودش را بیان کند. بنابراین اگر چنانچه شاعر، شعر را این‌جور فرض کند که براى دردهاى خود، دردمندى‌هاى خود، دل خود، بیان میکند، این چیز مُستنکِرى نیست؛ وضع طبیعى و اوّلىِ شعر این است. شاعر، درون خودش را با این کلمات بُروز میدهد؛ لکن کارکرد عمده‌ى شعر این نیست.

بنا بر این وقتی از شعرای پارسی نام نیکی به جای مانده است نه به خاطر الفبای کنار هم چیده شده است؛ بلکه به خاطر آنچیزی است که از درون شاعر آن کلمات را کنار هم آورده.

امروز روز بزرگداشت حافظ است. لسان الغیب ادبیات پارسی با دیوانی سراسر عجایب برای جهانیان شناخته شده است. در مرقومه حاضر به همین مناسبت چند خطی را خواهیم نوشت.

 

635802371558751909.jpg

 

حافظ علیه الرحمه

خواجه شمس‌‏الدين محمد حافظ شيرازی در حدود سال ۷۲۶ قمری در شيراز به دنيا آمد. پدرش بهاءالدین، بازرگان و مادرش اهل كازرون بود. پس از مرگ پدر، شمس الدین كوچک نزد مادرش ماند و در سنین نوجوانی به شغل نانوایی پرداخت. در همین دوران به كسب علم و دانش علاقه‌مند شد و به درس و مدرسه پرداخت. بعد از تحصیل علوم، زندگی او تغییر كرد و در جرگه طالبان علم درآمد و مجالس درس علمای بزرگ شیراز را درس كرد. او به تحقیق و مطالعه كتاب‌های بزرگان آن روزگار از قبیل «كشاف زمخشری»، «مطالع‌الانظار قاضی بیضاوی» و «مفتاح‌العلوم سكاكی» و امثال آنها پرداخت. همچنین در مجالس درس «قوام‌الدین ابوالبقا عبدالله بن محمود بن حسن اصفهانی شیرازی» نیز حضور داشت.

او تفسير قرآن، حكمت و ادبيات عرب را به خوبی می‌دانست و چون قرآن را با چند روايت و قرائت حفظ كرده بود، به حافظ شهرت يافت. حافظ با الهام گرفتن از آموزه‌‏های اسلامی و مفاهيم قرآنی و بكارگيری استعارات و كنايات منحصر به فرد، توانست ناب‌‏ترين غزل‏‌های تاريخ ادبيات ايران را بسرايد.

اهميت حافظ در آن است كه توانست مضامين عرفانی و عشقی را به نحوی در هم آميزد كه از دو شيوه غزل عارفانه و عاشقانه، سبک واحد و جديدی به وجود آيد. اين شاعر استاد، افكار خود را با الفاظ بسيار زيبا و با توجه به صنايع لفظی بيان كرده و بر اثر قدرت فراوان خود در سخنوری، غالباً مضامين عالی و معانی بسيار در ابيات كوتاه گنجانيده است. تركيباتی كه حافظ در اشعار خود آورده، غالباً تازه، بديع و بی‌‏سابقه است و حافظ در ساختن اين تركيبات، نهايت قدرت و كمال ذوق و لطافت طبع خود را نشان داده كه كمتر شاعری از اين حيث با او قابل مقايسه است.

حافظ به دعوت «سلطان محمود دكنی» راهی دكن شد ولی در جزیره هرمز گرفتار طوفان شد و به همین دلیل سفر خود را آغاز نكرده به پایان برد و به شیراز بازگشت.

این نكته را نباید فراموش كرد كه عهد حافظ با آخرین مراحل تحول زبان فارسی و فرهنگ اسلامی ایران مصادف بود. از این روی زبان و اندیشه او در مقایسه با استادان پیش از وی به ما نزدیک‌تر است و به این سبب است كه ما حافظ را بیشتر از شاعران خراسان و عراق درك می كنیم و سخن او را بیشتر می‌پذیریم.

از نكات قابل توجه درباره دیوان حافظ، رواج «فال گرفتن» از آن است كه سنتی تازه نیست و از دیرباز در میان آشنایان شعر او متداول بوده است و چون در هر غزلی از دیوان حافظ می‌توان بیتی را حسب حال فال‌گیرنده یافت، او را «لسان‌الغیب» لقب داده‌اند.

اين‎‎‎ شاعر پرآوازه ايران زمين در سال ۷۹۲ هجری‎‎ قمری دار فانی را وداع گفت.

0fc4dde079a1b8edc07eb180109a9757.jpg

آرامگاه حافظ در شهر شیراز و در منطقه حافظیه در فضایی آکنده از عطر و زیبایی گل‌های جان‌پرور، درآمیخته با شور اشعار خواجه، واقع شده است. امروزه این مکان یکی از جاذبه‌های مهم گردشگری به شمار می‌رود و بسیاری از مشتاقان شعر و اندیشه حافظ را از اطراف جهان به این مکان می‌کشاند.

 

 

حافظ، الگوی شاعران غربی

گوته، نابغه‌ترین ادیب آلمانی، «دیوان غربی-شرقی» خود را تحت تأثیر «دیوان حافظ» سرود، و فصل دوم آن را با نام «حافظ‌نامه» به اشعاری در مدح حافظ اختصاص داد.

یکی دیگر از شاعران و فیلسوفان نام‌آور آلمان، نیچه، نیز در دیوان «اندرزها و حکمت‌ها»، یکی از شعرهای خود را با نام «به حافظ (آوای نوشانوش، پرسش یک آبنوش)» به او تقدیم کرده است.

 

 

امام غزل

حافظ و غزلیاتش اگرچه در تاریخ شهره و شناخته‌شده‌اند، اما هم او و هم شعرش آن‌چنان‌که سزاوار است، شناخته نشده‌اند. حافظ ستاره‌ی درخشنده‌ی غزل و زبان فارسی است و پشت سر تمام غزل‌هایش، قرآن در دل خانه‌های بسیاری نشانده شده است. اما عدم اهتمام به معرفی و شناساندن این شاعر حکیم و فقدان درک قامت شعر و مضامین بلند او، غزلش را دستمایه‌ی سطحی‌نگری کرده و گاهی شخصیت او را از حکیمی عالم به رند میکده‌نشینی تنزل داده است.

حافظ زنده است به شعر و شعر او زنده است به قرآنی که در سینه دارد. غزل امروز شاهد وفور استعدادهاست که اگر حافظ و معارفش را به‌شایستگی بشناسد و چنین راهی را برگزیند، بی‌گمان سعادتمند خواهد شد. همانطور که صائب گفته است «یك عمر میتوان سخن از زلف یار گفت در بند آن نباش كه مضمون نمانده است»‌، واقعاً مضمون تمام‌نشدنى است و بهره گیری از اسلوب حافظ می توان با مضامین بدیع راه حافظ را ادامه داد.

1a9m2903.jpg

 

 

حافظ و سبک هندی

درباره تبحر حافظ در سرودن شعر با سبک و سیاق هندی مقام معظم رهبری فرموده اند: "يك نكته ديگر را هم عرض بكنم و اين قسمت مربوط به شعر را خاتمه بدهم و آن‌اينكه نشانه‌هاي سبك هندي را هم بنده در غزل حافظ مشاهده مي‌كنم. يعني ريشه‌هاي سبك هندي را در شعر خواجه مي‌توان ديد. و ارادت صائب و نظيري و عرفي و كليم، شعراي بزرگ سبك هندي، به حافظ احتمالا به معناي انس زياد ايشان با زبان حافظ است و يقينا خواجه در آنها تاثير داشته است، مثلا بيت: كردار اهل صومعه ام كرد مي‌پرست اين دود بين كه نامه من شد سياه از او كاملا بوي سبك هندي را مي‌دهد يا: اي جرعه نوش مجلس جم سينه پاك دار كاينيه‌اي است جام جهان بين كه آه از او در زمينه مسايل شعر حافظ بحث‌ها و حرف‌هاي بسيار و خصوصيات ممتازي هست كه اساتيد و نويسندگان روي آن كار كرده‌اند. باز هم بايد كار شود من همين‌جا از فرصت استفاده كرده و براي كار روي ديوان حافظ از جهات مختلف توصيه مي‌كنم با اينكه نسبتا كارهاي خوبي انجام شده است، بازهم جاي برخي از كارها خالي است. من در باره‌ي شخصيت حافظ، اين شخصيت والا و ارجمند، خيلي حرف و سخن در ذهن دارم؛ لكن مصلحت نمي دانم كه بيش از اين، اين جلسه را و شما برادران و خواهران عزيز را و مهمانان گرامي را معطّل كنم. اميدوارم كه به بحثهاي مفيد و ممَتِّعي در اين باره برسيد. من همين قدر بگويم كه حافظ همچناني كه تا امروز شاعر همه‌ي قشرها در كشور ما بوده، بعد از اين هم شاعرِ همه خواهد ماند و اميد است كه هر چه بيشتر ما توفيق پيدا كنيم كه معارف اين شاعر بزرگ را از اشعارش بفهميم و شخصيت او را بيشتر درك كنيم و آن را پايه‌ خوبي قرار بدهيم براي پيشرفت معرفت جامعه‌ي خودمان و فرهنگ كشورمان.

 والسّلام عليكم و رحمةاللَّه و بركاته 1367/08/28 "

انتهای پیام
اتاق خبر انتها

افزودن دیدگاه جدید

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.