جمعه, 24 آذر 1396 :: Friday, 15 December 2017
کد خبر: 117023

درباره شایعه های تمام نشدنی فضای مجازی

هر روز که میگذرد اخباری نظر مارا به خود جلب میکند که خرق عادت در آن موجب جذابیت بیشترش شده است. همین جذابیت باعث می شود که به دنبال منبع آن برویم و درباره صحت آن خبر تحقیق کنیم و یا کورکورانه آن را به اشتراک بگذاریم. سر آخر هم که معلوم میشود خبر کذب بوده است با خودمان می گوییم شایعه بود و از کنارش عبور میکنیم.
درباره شایعه های تمام نشدنی فضای مجازی به گزارش خبرنگار اتاق خبر 24

همه ما از صبح که ازخواب بیدار میشویم تا لحظاتی که برای دوباره خوابیدن آماده می شویم با وسایلی از قبیل مبایل، تبلت، کامپیوتر و ... که بستری برای دریافت اطلاعات منتشر شده در فضای مجازی هستند سر و کار داریم. یعنی دنیایی از اخبار و اطلاعات در دستان ماست و طبیعتا فرصتی برای ارزیابی صحت و سقم همه آن ها نخواهیم داشت. بنا بر این اگر یک کاربر ساده فضای مجازی باشیم، اخبار میخوانیم، تعجب میکنیم، باور میکنیم و برای دیگران نیز نقل می کنیم. رفتاری که بعید به نظر میرسد خط مشی اهل فکر و تدبیر باشد.

نشر شایعات و دروغ های آنلاین قدمتی به اندازه خود اینترنت دارد.پیام های فریب کارانه ای که تا پیش از این به صورت Hoax به ایمیل های افراد ارسال می شد،حالا راه آسان تر و جذاب تری برای انتشار پیدا کرده است.

در این فضای شبکه ای،بینش و نگرش ما به آسانی می تواند تحت تاثیر اشتباهات عامدانه یا سهوی دیگران قرار بگیرد.شما با عضویت در یک شبکه اجتماعی می توانید به دنیای بیکرانی از روابط میان فردی و گروهی پیوند بخورید که در دل آن حجم عظیمی از اطلاعات،هر لحظه نشر و بازنشر می شود اما چه کسی می تواند به شما تضمین بدهد که این اطلاعات صحیح، موثق و قابل اعتماد هستند؟

هر روز که میگذرد اخباری نظر مارا به خود جلب میکند که خرق عادت در آن موجب جذابیت بیشترش شده است. همین جذابیت باعث می شود که به دنبال منبع آن برویم و درباره صحت آن خبر تحقیق کنیم و یا کورکورانه آن را به اشتراک بگذاریم. سر آخر هم که معلوم میشود خبر کذب بوده است با خودمان می گوییم شایعه بود و از کنارش عبور میکنیم.

همه گیر بودن این پدیده باعث شد تا درباره شایعه در فضای مجازی بیشتر بنویسیم.

 

 

شایعه چیست؟

در لغت نامه دهخدا، شایعه، چنین معنا شده است: «در تداول امروز، خبرهای بی اصل است که در میان مردم، بر سر زبان ها باشد». اما به بیان علمی تر: «شایعه، عبارت است از: پیامی که در میان افراد جامعه، دهان به دهان می گردد ولی واقعیت، آن را تأیید نمی کند».

در تعریفی دیگر «شایعه عبارت است از یک گزاره(موضوع) خاص و گمانی که ملاکهای اطمینان بخش رسیدگی را در وجود خود نداشته باشد؛ که معمولاً به صورت شفاهی از فردی به فرد دیگر انتقال می‌یابد».

در علم ارتباطات، شایعه را گفتمان‌های غیر رسمی و نامعتبر و در نتیجه نهایی اطلاعات وارسی نشده می‌دانند که در چند مرحله در چارچوب نظام ارتباطی پرورانده شده است و از آنجایی که اطلاعات در هر مرحله دست به دست شده است، اغلب تحریفاتی در آنها صورت می‌گیرد. ممکن است بعد از چندین بار تحریف، محصول نهایی به کلی با آنچه در ابتدای کار منتقل شده متفاوت باشد. «هنگامی که افراد به شدت مشتاق کسب خبر درباره چیزی هستند، اما نمی‌توانند اطلاعات موثقی بدست آورند، مستعد پذیرش شایعه‌ها می‌شوند. اگر پیشداوریهای افراد(در تأیید یا نفرت)، چنین شایعه‌هایی را توجیه کنند، احتمال گسترش بیشتری دارند».

در کتاب روان شناسی شایعه، تعریفی دقیق تر برای شایعه، بیان شده است و آن این که: «شایعه یک موضوع خاصّ گمانیِ بدون وجود ملاک های اطمینان بخش رسیدگی است، که معمولاً به صورت شفاهی، از فردی به فرد دیگر انتقال می یابد». در این تعریف، بر یکی از ویژگی های خاص و مرکزی شایعه تأکید شده است و آن، اصرار بر این است که شایعه در غیاب ملاک های اطمینان بخش رسیدگی، ساخته می شود. این محک، وجه تمایز شایعه از اخبار است.

 

 

شایعه در قرآن

پدیده شایعه سازی و شایعه پراکنی، گویا سابقه ای به درازای تاریخ بشر دارد. ویرژیل، شاعر رومی سده اوّل قبل از میلاد، در مورد شایعه و سرعت انتقال آن می گوید: «ای شایعه! هیچ شیطان دیگری از تو سریع تر و تندتر نیست. تو با هر حرکتی که به جلو می روی، قدرت ویران کننده بیشتری به دست می آوری». در تاریخ اسلام نیز این پدیده، مسائل و مشکلات زیادی را برای جامعه نوپای اسلامی، پدید آورده بود. در قرآن از شایعه پراکنان به «مُرجِفین» تعبیر شده است. «اِرجاف» به معنای شایعه آمده است، و جالبْ این که «ارجاف» از ریشه «رجف» یعنی «لرزیدن» است، و عبارت است از دروغ پراکنی و انتشار اخبار باطلی که دل های مردم را می لرزانند و نگرانشان می کنند.

 

در سوره احزاب، خداوند، شایعه سازان را با منافقان که در قلب هایشان مرض و ناپاکی است، برابر دانسته است. علاّمه طباطبایی در تفسیر «المیزان» می فرماید: «کلمه «مُرجِفون» جمع اسم فاعل از ارجاف است و ارجاف به معنای اشاعه باطل و در سایه آن، استفاده های نامشروع بودن و یا حداقل، مردم را دچار اضطراب کردن است. ایشان در ادامه می فرماید: «معنای آیه این است که: سوگند می خورم اگر منافقان و بیماردلان، دست از فسادانگیزی برندارند و کسانی که اخبار و شایعات دروغی در بین مردم انتشار می دهند تا از آب گل آلود، ماهیِ اغراض شیطانی خود را بگیرند و یا حدّاقل در بین مسلمانان، ایجاد دلهره و اضطراب کنند، ما تو را مأمور می کنیم تا علیه ایشان قیام کنی و نگذاری در مدینه و در جوارت زندگی کنند».

 

 

چرایی انتشار شایعات و گسترش آن

هر پدیده اجتماعی برای پیدایی و پایایی خود، نیاز به تحقّق یک دسته شرایط ویژه دارد. شایعه نیز یک پدیده اجتماعی است که برای انتشار و پذیرش، نیازمند تحقّق شرایطی است. حال، سؤال این است که چه شرایط و عناصری لازم است تا شایعه بتواند رواج یابد و (به تعبیر ساده تر) به راحتی سفر نماید؟

صاحب نظران دو شرط اساسی را برای رواج شایعه بیان نموده اند: نخست آن که موضوع شایعه باید برای گوینده و شنونده، دارای اهمیّت باشد. اگر موضوعی برای افراد، جالب توجّه و با اهمیّت باشد، به شایعات مربوط به آن موضوع، ممکن است توجّه کنند ؛ اما این شرط به تنهایی کافی نیست. شرط دوم، این است که درباره آن موضوع، ابهام وجود داشته باشد. پس علاقه افراد جامعه به موضوع و وجود هاله ای از ابهام در موضوع، دو عنصر اساسی در رواج شایعات است.

مثلاً یک فرد ایرانی، شایعاتی را در مورد گاوبازان اسپانیایی رواج نمی دهد ؛ زیرا این موضوع برای او اهمیتی ندارد ؛ هرچند ممکن است موضوع از ابهام زیادی برخوردار باشد. امّا ابهام به تنهایی، شایعه را پخش یا حفظ نمی کند. از سوی دیگر، اهمّیت نیز به تنهایی موجب رواج شایعه نمی شود. مثلاً این که من در امتحان کنکور موفّق بوده ام، برایم بسیار با اهمّیت است ؛ اما به شایعات مربوط به این که زیاد درس خوانده ام یا کم خوانده ام توجّهی ندارم ؛ زیرا خودم واقعیت را می دانم، و با وجود علم به واقعیت و نبود ابهام، شایعه، رواج پیدا نمی کند.

 

 

فضای مجازی و شایعات دست به نقد

شایعات رایج در شبکه های اجتماعی که در برخی موارد مانند یک بمب در افکار عمومی منفجر می شوند و مختص مکان یا کشور خاصی نیستند.در هر نقطه از جهان که مردم،موبایل به دست یا پشت کامپیوتر به دنیای شبکه های اجتماعی سرک می کشند،هر روز و هر لحظه صدها و شاید هزاران خبر نادرست روی شبکه ها آپلود می شود که برخی به عمد آبرو،اعتبار یا شهرت اشخاص و یا کسب و کار آنان را نشانه می روند یا برخی دیگر ناآگاهانه تصویر ذهنی عموم مردم از هویت ملی،فرهنگ،قومیت یا جنسیت را مخدوش می کنند و حتی در امور سیاسی و دیپلماتیک کشورها تنش زایی می کنند.

برخی از این شایعات نیز که به امنیت اجتماعی یا حوزه سلامت و بهداشت مربوط می شوند خواب آسوده شب را از چشم بسیاری از کاربران شبکه می ربایند و سبب ایجاد تنش و ناآرامی در جامعه می شوند؛تنش هایی که گاهی رفع آن و بازگرداندن آرامش و امنیت به افکار عمومی برای دولت ها هزینه های گزافی دارد.

آنچه به نشر سریع تر و گسترده تر اینگونه پیام ها دامن می زند جدا از جذابیت موضوع و تحریک اذهان،این است که بیشتر افراد به طور همزمان در شبکه های اجتماعی متعددی حضور دارند؛ بنابراین کسی که یک پیام را در وایبر دریافت می کند ممکن است آن را در سایر شبکه ها مانند توییتر، فیس بوک، واتس آپ یا اینستاگرام هم به اشتراک بگذارد.

ویژگی شبکه های اجتماعی آنلاین که در واقع آنها را از ارتباطات رو در رو متمایز می کند این است که شما هنگام ارسال و اشتراک محتوا، مخاطب خود را نمی بینید. به همین سبب بسیاری از پیام هایی که نشر آن در ارتباطات مستقیم میسر نیست به راحتی در ارتباطات شبکه ای بازنشر می شود.

 

 

باید هایی در حوزه شایعه

وجود فضای مجازی رها شده و کانالهای مختلف در پیام‌رسانها و صفحات مملو از شایعات در شبکه‌های اجتماعی مجازی و از سوی دیگر سرعت بالای رسیدن پیام سبب شده است تا شایعه و شبهه بیش از گذشته گسترش یابد؛ امروزه باید توجه داشت مردمی که مخاطب پرسشهای کلیدی جهت‌دار  و محتوای خاص ذائقه‌ساز هستند کم نیستند؛ هرچه قدر که مردم از فضای مجازی بیشتر استفاده کنند، میزان رسیدن به شبهه و شایعه نیز افزایش می‌یابد و این به دلیل از دست دادن فرصتهای بسیاری است که ما برای پاکسازی این فضا از انواع منکرات و فسادها از دست داده‌ایم و همچنان مخاطب و مصرف‌کننده اینترنت امریکایی هستیم و هنوز بومی‌سازی جدی مانند ارتقای سواد فضای مجازی و رسانه با هنجارهای دینی، اجتماعی و فرهنگی همچنین راه‌اندازی صادقانه شبکه ملی اطلاعات در این موضوع انجام نداده‌ایم.

همه آنچه گفته شد می تواند نکات مهمی را در مورد قدرت شبکه های اجتماعی به ما بیاموزد.کاربران شبکه های اجتماعی باید بیاموزند این شبکه ها وسیله تفریح و سرگرمی نیستند که هر کس هر طور می خواهد از آن استفاده کند،بخصوص جایگاه رهبران فکری در محیط سایبر از حساسیت ویژه ای برخوردار است.در مورد چنین اشخاصی، نظیر خبرنگاران، روشنفکران و خود رسانه ها، مردم با اعتماد کامل به فرستنده، پیام را باور و آن را بازنشر می کنند. بی تردید شبکه های اجتماعی ابزار بسیار قدرتمندی هستند؛ آیا ما نیز به درستی از آنها استفاده می کنیم؟

انتهای پیام
اتاق خبر انتها

افزودن دیدگاه جدید

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.